زندگینامه کلاراشومان 2
کلارا شومان (۱۸۵۷)
کلارا در دهههای ۱۸۷۰ و ۱۸۸۰، همچنان فعال بود و به کنسرتهای خود ادامه داد. او در این سالها بهطور گسترده و منظم در سراسر آلمان برنامه اجرا کرد، اتریش، مجارستان، بلژیک، هلند و سوئیس نیز از دیگر گزینههای او برای برگزاری کنسرت بود (وی در سوئیس، اغلب نزد خانوادهٔ اشرافی و نجیبزادهٔ «فان در موهل» اقامت میکرد). او همچنین کنسرتهای خود را در انگلستان گسترش داد که ۱۶ مورد از آنها را بین سالهای ۱۸۶۵ تا ۱۸۸۸ برگزار کرد و اغلب با همکاری یوزف یواخیم بود.
وی از ژانویهٔ ۱۸۷۴، تورهای کنسرت خود را که بهطور معمول برگزار میکرد، بهدلیل آسیب دیدگی بازویش، لغو کرد. کلارا در ماه ژوئیه با یک پزشک مشورت کرد و توصیه این بود که به ماساژدرمانی بپردازد و در روز فقط یک ساعت میتواند با پیانو تمرین کند. او تا مرحلهٔ بعدی کنسرتهایش که در مارس ۱۸۷۵ شروع میشد، بقیهٔ سال را به استراحت پرداخت. وی هنوز کاملاً بهبود نیافته بود که مجدداً در ماه مه خبر داد درد عصب در ناحیهٔ بازویش احساس میکند و قادر به نوشتن نیست. اما سرانجام در اکتبر ۱۸۷۵، بهبود یافت و تور کنسرت دیگری را در آلمان آغاز کرد.
کلارا علاوه بر رسیتالهای پیانو، شرکت در ارکستر مجلسی و همراهی با خوانندگان، به اجراهای متعدد با ارکسترهای مختلف نیز ادامه داد. او در سال ۱۸۷۷، کنسرتو پیانو شماره ۵، اثر بتهوون را به رهبری ولدمار بارگیل (برادر ناتنیِ شوهرِ دوم مادرش)، در برلین اجرا کرد و موفقیت فوقالعادهای کسب کرد.[۳۱] در سال ۱۸۸۳، فانتزی کرال، اثر بتهوون را با ارکستر تازه تأسیسِ فیلارمونیک برلین اجرا کرد که با شور و ستایش فراوان روبرو شد، گرچه در این برنامه بهخاطر افتادن از پلهها، اجرایش با درد ناشی از این حادثه همراه بود. وی سپس در همان سال دوباره به برلین بازگشت و با همین ارکستر، کنسرتو پیانو شماره ۴، اثر بتهوون (با کادانزاهای شخصیِ خودش)، به رهبری یوزف یواخیم را اجرا کرد.
او در سال ۱۸۸۵، دوباره به یواخیم پیوست و با رهبری وی، «کنسرتو پیانو در ر مینور»، اثر موتسارت را به اجرا گذاشت و کادانزاهای شخصیِ خودش را نواخت. روز بعد نیز کنسرتو پیانوی همسرش را به رهبری ولدمار بارگیل، اجرا کرد و گفت: «من فکر میکنم اجرای با نشاطتری از همیشه داشتم» او برای برامس نوشت: «آنچه که در این کنسرت مرا بیشتر خوشحال کرد، این بود که توانستم رهبری ارکستر را به ولدمار بدهم، او سالها آرزوی چنین فرصتی را داشت».
وی آخرین کنسرت عمومی خود را در ۱۲ مارس ۱۸۹۱، در فرانکفورت اجرا کرد. آخرین کار او اجرای «واریاسیون روی یک تم از هایدن» ساختهٔ برامس، از روی نسخهٔ «برای دو پیانو» بود که با همکاری جیمز کوست[اپ]، نواخته شد.
تدریس
نمای بیرونی اولین ساختمان کنسرواتوار دکتر هوخ، محل کار کلارا شومان.
در سال ۱۸۷۸، کلارا بهعنوان اولین معلم پیانو در «کنسرواتوار جدیدِ دکتر هوخ»، در فرانکفورت منصوب شد. او فرانکفورت را از میان پیشنهادهای دیگری مانند اشتوتگارت، هانوفر و برلین انتخاب کرده بود، زیرا مدیر این کنسرواتوار، یواخیم راف، تمام شرایط او را برای تدریس در این مجتمع پذیرفته بود. کلارا نمیتوانست بیش از یک تا دو ساعت در روز تدریس کند و میخواست آزاد باشد تا در خانه هم بتواند درس بدهد، همچنین وی خواهان چهار ماه مرخصی در سال، برای برگزاری تورهای کوتاهمدتِ زمستانی و داشتن دو دستیار، ترجیحاً دخترانش (ماری و اوژنی) بود.
او تنها زنِ مدرس در دانشکده بود. شهرت وی باعث شد تا دانشجویانِ خارج از کشور، از جمله انگلیس و ایالات متحده را به خود جلب کند. او فقط هنرجویان در سطح پیشرفته (عمدتاً زنان جوان) را آموزش میداد و آموزش افراد مبتدی را به دخترانش واگذار کرده بود. از میان ۶۸ شاگرد شناخته شدهٔ وی که فعالیت حرفهای داشتند، میتوان از افرادی مانند: ناتالیا جانوتا، فانی دیویس[اث]، نانت فالک، آمینا گودوین، کارل فریدبرگ، لئونارد بورویک، ایلونا ایبنشوتس، آدلینا دو لارا، ماری اولسون[ار] و ماری ورم[از]، نام برد.در سال ۱۸۷۸، «کنسرواتوار دکتر هوخ» بزرگداشتی برای کلارا بهخاطر «۵۰ سال حضور در صحنه» برگزار کرد و ۱۰ سال بعد نیز بهمناسبت «۶۰ سال فعالیت حرفهای»، از وی تقدیر کردند و برنامههایی نیز بههمین مناسبت برگزار شد. کلارا تا سال ۱۸۹۲، پُستِ تدریس را بهعهده داشت و به پیشرفت در تکنیک نوازندگیِ پیانو، کمک زیادی به هنرجویان کرد.
مرگ
کلارا روز ۲۶ مارس ۱۸۹۶، دچار سکته مغزی شد و در ۲۰ مه، در سن ۷۶ سالگی درگذشت. پیکر وی بنا برخواستهٔ خودش در گورستان تاریخی «آلتر فریدهوف»، در بن و در کنار همسرش به خاک سپرده شد.
موسیقی
نوازندگی
کلارا شومان در طولِ زندگی خود، مشهورترین پیانیست بینالمللی در کنسرتها بود. بین سالهای ۱۸۳۱ تا ۱۸۸۹، بیش از ۱۳۰۰ برنامهٔ کنسرت از اجراهای وی در سراسر اروپا به ثبت رسیدهاست. او همچنین حامی و پشتیبانِ آثار آهنگسازانی نظیر یوهان برامس، فردریک شوپن و فلیکس مندلسون بود.
کلارا و روبرت شومان
همچنین کلارا و شوهرش از ستایشگران شوپن بودند؛ بهخصوص وقتی که واریاسیونهای شوپن را اجرا میکردند، کلارا ۱۴ ساله و روبرت ۲۳ ساله بود که برای او نوشت:
من فردا ساعت یازده، قطعهٔ آداجیو از واریاسیونهای شوپن را خواهم نواخت و در این اجرا بسیار مشتاقانه فقط به شما فکر میکنم. اکنون تقاضای من این است که شما نیز همین کار را انجام دهید تا بتوانیم با روح، یکدیگر را ببینیم و ملاقات کنیم.
رپرتوارهای کلارا در سالهای ابتدایی کنسرتهایش را پدرش انتخاب میکرد. این اجراها به سبک معمول آن زمان بود و با آثاری از فریدریش کالکبرنر، آدولف فان هنسلت[اس]، زیگیسموند تالبرگ، هنری هرتس[اش]، یوهان پیتر پیکسیس، کارل چرنی و ساختههای خودش همراه بود. او سپس به اجرای کارهای آهنگسازان باروک مانند دومنیکو اسکارلاتی و یوهان سباستیان باخ روی آورد، اما نگاه ویژهٔ کلارا به آهنگسازان موسیقی معاصرِ آن زمان مانند: شوپن، مندلسون و همسرش بود تا آثارشان را اجرا کند، چرا که موسیقی آنها تا دههٔ ۱۸۵۰، هنوز به محبوبیت قابل قبولی نرسیده بودند.
در سال ۱۸۳۵، وی کنسرتوی پیانو خود را در لا مینور با ارکستر گواندهاوس به رهبری مندلسون اجرا کرد. در ۴ دسامبر ۱۸۴۵، کنسرتو پیانو اثر شومان را در درسدن به نمایش گذاشت. وی به دنبال توصیهٔ برامس، «کنسرتوی پیانو موتسارت در دو مینور» را در دربار هانوفر و لایپزیگ اجرا کرد. شلوغترین سالهای کلارا بهعنوان اجراکننده، بین سالهای ۱۸۵۶ تا ۱۸۷۳، پس از مرگ شوهرش بود. در این دوره او در مقام یک پیانیستِ کنسرت، موفقیتهایی را در کشور انگلیس کسب کرد. اجرای کنسرتوی پیانو بتهوون در سال ۱۸۶۵، با تشویق بسیار زیادی روبرو شد. او بهعنوان نوازندهٔ ارکستر مجلسی، اغلب با یوزف یواخیم (نوازندهٔ ویولون و رهبر ارکستر)، کنسرت برگزار میکرد و در فعالیتهای دیگرش نیز اغلب آوازِ خوانندگان را با پیانو همراهی میکرد.
آهنگسازی
کلارا شومان (۱۸۵۹)
آموزشهای گستردهای که کلارا نزد پدرش آموخته بود، رشتهٔ آهنگسازی را نیز در بر میگرفت. او از کودکی تا میانسالی آثار خوبی خلق کرد. کلارا در جایی مینویسد: «آهنگسازی لذت زیادی به من میبخشد … هیچ چیز فراتر از لذتِ خلقت نیست، فقط به این دلیل که وقتی انسان در دنیایی از صدا زندگی میکند ساعتها خودفراموشی بدست میآورد». اولین اثر او «چهار پولونز برای پیانو، اپوس ۱»، بود که در سال ۱۸۳۱ ساخته شد و «۴ قطعهٔ خاص، اپوس ۵» (۱۸۳۶)، این آثار همهٔ قطعات وی برای رسیتالهایش بودند. او کنسرتوی پیانو خود را در سن ۱۴ سالگی با کمک همسر آیندهٔ خود، روبرت شومان نوشت و برای دومین کنسرتوی پیانو برنامهریزی کرد که ناتمام ماند، و از سال ۱۸۴۷، فقط یک کنسرتو (در فا مینور) از وی بهجا ماندهاست.
کلارا پس از ازدواج به ساخت کارهای آوازی و ترانه روی آورد. این زوج در سال ۱۸۴۱، اثری بهنام بهار عشق اپوس ۱۲ و ۳۷، با شعری ترجیعبند از فریدریش روکرت، ساختند که حاصل همکاری مشترک بین آنها بود. از آثار موسیقی مجلسی کلارا میتوان به «تریو پیانو در سل مینور، اپوس ۱۷»، (۱۸۴۶) اشاره کرد. وی همچنین قطعهٔ «۳ رمانس برای ویولون و پیانو»، اپوس ۲۲، که از روز تولد شوهرش الهام گرفته بود، آهنگسازی کرد و به یوزف یواخیم اهدا کرد. وی این قطعات را در حضور پادشاه گئورگ پنجم اجرا کرد که وی پس از شنیدن این آثار، آنها را «یک لذت شگفتانگیز و آسمانی»، توصیف کرد.
صفحهٔ اول قطعات بهار عشق، اثر مشترک کلارا و روبرت شومان.
با افزایش سن، کلارا درگیر مسئولیتهای دیگر در زندگیِ خانوادگی شد و آهنگسازی بهطور منظم برای او دشوار شد؛ چنانکه در جایی نوشت: «من یک بار اعتقاد داشتم که از استعداد و خلاقیت برخوردار هستم، اما این ایده را کنار گذاشتهام، یک زن نباید تمایلی به آهنگسازی داشته باشد، هنوز هیچکس قادر به انجام آن نبودهاست، آیا باید انتظار داشته باشم که تنها آهنگسازِ زن، من باشم؟». شوهر او ضمن ابراز نگرانی از تأثیر زندگی خصوصی وی بر کار هنری، مینویسد:
کلارا مجموعهای از قطعات کوچک را ساختهاست، که زیرکی و لطافت آهنگسازی او را نشان میدهد، چیزی که قبلاً هرگز به آن نرسیده بود. اما بچهدار شدن زنی که همیشه در قلمرو تخیل زندگی میکند، با آهنگسازی همراه نیست. او نمیتواند بهطور منظم در این زمینه کار کند و من اغلب آشفته میشوم و فکر میکنم چه ایدههای عمیق و ژرفی از بین رفتهاست، زیرا او نمیتواند آنها را عملی کند.
او از ۱۱ سالگی، هر سال بین یک تا هشت آهنگ میساخت، تا اینکه فعالیت آهنگسازی وی در سال ۱۸۴۸ متوقف شد و فقط در آن سال برای تولد همسرش، یک قطعهٔ کرال ساخت و دومین کنسرتو پیانوی خود را ناتمام گذاشت. این دو اثر گرچه با شماره اپوسهای ۱۸ و ۱۹ ثبت شد، اما هرگز منتشر نشد. با این حال، پنج سال بعد (۱۸۵۳)، هنگامی که در ۳۴ سالگی با برامس ملاقات کرد، دوباره مشغول ساخت موسیقی شد و در آن سال، ۱۶ قطعه آهنگسازی کرد که عبارتند از: ساخت یکی از قسمتهای آلبوم برگ (یک مجموعه از واریاسیونها برای پیانو)، اثر شومان که قطعهٔ کلارا در این مجموعه اپوس ۹۹، شماره ۴، نام دارد. سپس هشت رمانس برای پیانوی تنها، همچنین پیانو و ویولن ساخت. در ادامه، او هفت ترانه تصنیف کرد که این کارها یک سال بعد و پس از بستریشدن شوهرش در بیمارستان روانی، تحت اپوسهای ۲۰ تا ۲۳، منتشر شد.
کلارا در ادامهٔ ۴۳ سال زندگیِ آیندهٔ خود، فقط به بازنویسی کارهای پیانویی همسرش و برامس پرداخت، از جمله بازنویسی ۴۱ اثر از ترانههای رابرت شومان (به سفارش یک ناشر در سال ۱۸۷۲) و یک دوئت کوتاه پیانو که بهمناسبت «سالگرد ازدواج یک دوست»، در سال ۱۸۷۹ ساخته شده بود. او در سال آخر زندگی خود چندین طرح با نام «پرلود برای پیانو» که برای دانشجویان پیانو طراحی شده بود و همچنین برخی کادانزاهای منتشر شده برای اجرای کنسرتو پیانوهای بتهوون و موتسارت، از خود برجای گذاشت.
بسیاری از آثار کلارا شومان هرگز توسط شخص یا ناشر دیگری پخش نشدهاست و بیشتر فراموش شده بود، تا اینکه از دهه ۱۹۷۰، علاقه به آثار او مجدداً احیا شد و امروزه ساختههای او بهطور فزایندهای اجرا و ضبط میشوند.
